Συζήτηση του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με τον δημοσιογράφο Απόστολο Μαγγηριάδη στη Γενική Συνέλευση του Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων.
Απόστολος Μαγγηριάδης: Καλησπέρα, κ. Πρόεδρε, και ευχαριστώ πάρα πολύ που είστε εδώ.
Ο ελληνικός τουρισμός έχει αποδείξει τα τελευταία χρόνια ότι αποτελεί έναν από τους πιο ανθεκτικούς και εξωστρεφείς τομείς της οικονομίας, όμως δεν μπορούμε να αγνοήσουμε καθόλου το διεθνές περιβάλλον, το τι ακριβώς συμβαίνει στη Μέση Ανατολή.
Υποτίθεται ο πόλεμος ήταν να διαρκέσει τέσσερις με έξι εβδομάδες, κάτι τέτοιο δεν έχει συμβεί. Οι τιμές του πετρελαίου παραμένουν πάνω από 100 δολάρια το βαρέλι, σημαίνει αυτό μεγαλύτερο ενεργειακό κόστος στα ταξίδια και αυξημένη αβεβαιότητα.
Η πρώτη ερώτηση είναι πολύ ξεκάθαρη: κατά πόσο η Ελλάδα θα επηρεαστεί από αυτή την κατάσταση, αν θα δούμε μειώσεις στις αφίξεις φέτος και ποια είναι τα σενάρια τα οποία μελετάει η κυβέρνηση.
Κυριάκος Μητσοτάκης: Καταρχάς, κ. Μαγγηριάδη, επιτρέψτε μου να εκφράσω τη χαρά μου για τη συμμετοχή μου ακόμα μια χρονιά στη Γενική Συνέλευση του ΣΕΤΕ.
Να πω ότι είναι θεσμική μου υποχρέωση να βρίσκομαι μαζί σας και με αυτόν τον τρόπο να στηρίζω έναν κλάδο που έχει τόσο ξεχωριστή σημασία, όχι απλά για την πορεία της ελληνικής οικονομίας αλλά και για την εικόνα της χώρας ξεχωριστά.
Να συγχαρώ την καινούργια Πρόεδρο, την Αγάπη Σμπώκου, πρώτη γυναίκα Πρόεδρο του ΣΕΤΕ, αλλά και τον απερχόμενο Πρόεδρο, τον Γιάννη Παράσχη, για την εξαιρετική συνεργασία την οποία έχουμε.
Και για να κάνω τη γέφυρα στην ερώτησή σας, να πω ότι έχουμε αποδείξει στο παρελθόν ότι με τη συνεργασία της πολιτείας και του ΣΕΤΕ ως κεντρικού φορέα εκπροσώπησης του κλάδου του τουρισμού, μπορούμε να ξεπεράσουμε πολύ μεγάλες αντιξοότητες. Το κάναμε στα χρόνια της πανδημίας.
Πιστεύω ότι οι βάσεις για την εξαιρετική επίδοση του ελληνικού τουρισμού -τα στοιχεία τα παρέθεσε ο Γιάννης- τέθηκαν στον τρόπο με τον οποίο η χώρα αντιμετώπισε αυτή την πρωτοφανή κρίση. Και προφανώς, το στοίχημα για την επόμενη μέρα είναι η προσαρμοστικότητα και η ανθεκτικότητα του ελληνικού τουρισμού σε όλων των ειδών τις δυσάρεστες εκπλήξεις που μπορεί να προκύπτουν.
Έρχομαι τώρα στο προκείμενο. Κανείς δεν νομίζω ότι σήμερα είναι σε θέση να μπορέσει να προβλέψει πότε θα ολοκληρωθεί αυτή η σύρραξη. Υπάρχει πάλι μια έντονη διπλωματική κινητικότητα. Νομίζω ότι όλοι αντιλαμβάνονται, και κυρίως τα εμπλεκόμενα μέρη, ότι έχουμε φτάσει πια σε ένα σημείο όπου αν αυτή η σύγκρουση παραταθεί ακόμα για αρκετό διάστημα, οι επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία θα είναι εξαιρετικά αρνητικές. Οπότε νομίζω ότι τα κίνητρα για την επίλυση αυτού του πολέμου σαφώς υπάρχουν.
Εκτιμώ, επίσης, ότι εφόσον επιβεβαιωθεί το καλό σενάριο, ότι όπως το έχουμε δει και στο παρελθόν, θα δούμε μια έκρηξη, θα έλεγα, αυτού που λέμε «last minute booking», διάθεσης των παραδοσιακών επισκεπτών μας να ταξιδέψουν στη χώρα μας, αλλά δεν μπορώ να κάνω κάποια συγκεκριμένη εκτίμηση.
Βλέπω τα στοιχεία, οι πρώτοι δύο μήνες ήταν εξαιρετικοί για τη χώρα. Προφανώς υπάρχει αυτή τη στιγμή ένα «κράτημα». Δεν αισθάνομαι, όμως, ότι αντιμετωπίζουμε αυτή τη στιγμή κάποια μεγάλη συστημική κρίση ως προς την απόδοση του ελληνικού τουρισμού αυτή τη χρονιά.
Πρέπει, όμως, να έχουμε μία αίσθηση και να το γνωρίζουμε αυτό ότι δεν είναι πάντα εύκολο ούτε είναι πάντα εφικτό κάθε χρόνο να πηγαίνουμε από ρεκόρ σε ρεκόρ. Αυτό προφανώς θα είναι η προσδοκία μας, κάθε χρόνο να γινόμαστε καλύτεροι, θα υπάρχουν, όμως, αντίξοες συνθήκες που θα μας υποχρεώνουν να προσαρμοζόμαστε.
Για εμένα το βασικό ζητούμενο παραμένει το μερίδιο αγοράς, αν η «πίτα» συνολικά μικρύνει, να είμαστε εμείς η χώρα που θα επηρεαστεί λιγότερο από αυτή την κρίση. Ζούμε, προφανώς, σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον. Μπορεί να υπάρχουν προορισμοί σήμερα στη Μέση Ανατολή που εκ των πραγμάτων αυτή τη στιγμή να μην είναι δημοφιλείς. Αυτό μπορεί να δημιουργεί και κάποιες παραπάνω ευκαιρίες για τον ελληνικό τουρισμό.
Άρα, η προσαρμοστικότητα, η ταχύτητα αντίδρασης, ο απόλυτος συντονισμός για την αντιμετώπιση οποιασδήποτε κρίσης νομίζω ότι αποτελούν πια ένα θεσμικό κεκτημένο ως προς τις σχέσεις μας, τις σχέσεις του Υπουργείου αλλά και της Κυβέρνησης κεντρικά με τον κόσμο του τουρισμού.
Και νομίζω ότι πρέπει να αντιμετωπίσουμε και αυτή την κρίση με αισιοδοξία. Έχουμε περάσει, έχετε περάσει από πολύ χειρότερα. Ο Γιάννης θα τα θυμάται καλά, ως τέως Πρόεδρος του ΣΕΤΕ, τι έπρεπε να διαχειριστούμε στην πανδημία. Η ελληνική πολιτεία απέδειξε ότι είναι κοντά στον κλάδο του τουρισμού. Αλλά δείξαμε ότι έχουμε και την ευελιξία να κινηθούμε σε ένα εξαιρετικά δυσμενές περιβάλλον για να προστατεύσουμε έναν κλάδο που τόσο μεγάλη σημασία έχει για την ελληνική οικονομία.
Απόστολος Μαγγηριάδης: Καταλαβαίνω ότι είστε συγκρατημένα αισιόδοξος. Το κρατάμε αυτό ως βάση και ελπίζω να αποδειχθεί και η πραγματικότητα για το ελληνικό καλοκαίρι.
Τα τελευταία χρόνια στον δημόσιο διάλογο κυριαρχούσε η συζήτηση για το ζήτημα της υπερβολικής τουριστικής ανάπτυξης, και σε επίπεδο δημοσίου διαλόγου, και με τον ΣΕΤΕ και όλους τους εμπλεκόμενους φορείς του τουρισμού.
Την περασμένη εβδομάδα ανακοινώθηκε από τα αρμόδια Υπουργεία Περιβάλλοντος και Τουρισμού το σχέδιο για τη χωροταξία και τον συνολικό σχεδιασμό της ανάπτυξης.
Το ερώτημα είναι πολύ ξεκάθαρο: εάν, σαν τους αρχαίους Έλληνες, πρέπει να αναζητήσουμε το μέτρο και στο πεδίο της τουριστικής ανάπτυξης, πώς θα διασφαλιστεί μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου και προβλεψιμότητα από τις επενδύσεις και πώς μπορεί το τέλος της ανθεκτικότητας να αποκτήσει πιο σαφή ανταποδοτικότητα για τις τοπικές κοινωνίες, που συχνά διαμαρτύρονται, και βεβαίως για τις υποδομές.
Κυριάκος Μητσοτάκης: Καταρχάς, αποκρούω την έννοια του υπερτουρισμού. Η Ελλάδα είναι ταυτισμένη με τον τουρισμό. Ο τουρισμός αποτελεί κεντρικό αιμοδότη της ελληνικής οικονομίας. Αποτελεί έναν κλάδο στον οποίο απασχολούνται εκατοντάδες χιλιάδες συμπολίτες μας. Είναι ένας κλάδος ο οποίος έχει προφανείς συνέργειες με πολλούς άλλους κλάδους της ελληνικής οικονομίας, όπως, παραδείγματος χάριν, ο κλάδος της αγροτικής παραγωγής. Και δεν πιστεύω ότι η χώρα μας έχει αντιμετωπίσει φαινόμενα όπως αυτά τα οποία έχουμε δει σε άλλες χώρες, όπου αρχίζει να υπάρχει πια μια κοινωνική αντίδραση απέναντι στον τουρισμό.
Αγαπάμε τον τουρισμό ως κλάδο και νομίζω το είπε πολύ καλά η Αγάπη, δεν ζούμε μόνο από τον τουρισμό. Εσείς δεν ζείτε μόνο από τον τουρισμό. Η ελληνική οικονομία δεν ζει μόνο από τον τουρισμό. Πρέπει να μάθουμε να ζούμε με τον τουρισμό και για τον τουρισμό.
Νομίζω ότι σε αυτό είμαστε σε ένα διαφορετικό στάδιο από άλλες χώρες και αυτό είναι κάτι το οποίο πρέπει να το κατοχυρώσουμε.
Αυτό, όμως, προϋποθέτει, όπως ειπώθηκε, μια στρατηγική με ορίζοντα όχι κατ’ ανάγκη για τα επόμενα πέντε χρόνια. Το συνέδριο μας είχε θέμα «Ελλάδα 2030». Χαίρομαι που ο στόχος εδώ είναι πολύ πιο φιλόδοξος, γιατί πρέπει να σχεδιάσουμε μακροπρόθεσμα.
Και προφανώς, μέρος του μακροπρόθεσμου σχεδιασμού πρέπει να είναι η ολοκλήρωση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό. Έχει γίνει πολύ συστηματική δουλειά από τα συναρμόδια Υπουργεία. Θέλω να τονίσω ότι είχε προηγηθεί εκτενής διαβούλευση με τους φορείς του τουρισμού πριν φτάσουμε στο σημείο να αναρτήσουμε το σχέδιο προς διαβούλευση.
Και θέλω να επαναλάβω ότι είμαστε ανοιχτοί να συνεχίσουμε αυτή τη διαβούλευση και να λάβουμε υπόψιν μας συμπληρωματικές παρατηρήσεις οι οποίες μπορούν να γίνουν, έτσι ώστε το σχέδιο αυτό να εκπληρώνει τον βασικό του σκοπό, που είναι η ισορροπία μεταξύ περιβαλλοντικής και οικονομικής βιωσιμότητας, αν έπρεπε να το πω με μια πρόταση.
Αλλά και μια ξεκάθαρη κατεύθυνση για τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την οργάνωση του χώρου, τη συναίσθηση την οποία πρέπει να έχουμε για προορισμούς οι οποίοι αυτή τη στιγμή πιέζονται από πλευράς υποδομών.
Ανοίγω μια παρένθεση. Δεν πιστεύω επί της αρχής την έννοια της φέρουσας ικανότητας, διότι η φέρουσα ικανότητα είναι άμεσα εξαρτημένη με τις υποδομές τις οποίες μπορούμε να δημιουργούμε σε έναν συγκεκριμένο προορισμό.
Άλλη η φέρουσα ικανότητα της Κρήτης με το υφιστάμενο αεροδρόμιο το οποίο έχει στο Ηράκλειο και με τον υφιστάμενο Βόρειο Οδικό Άξονα, άλλη η φέρουσα ικανότητα της Κρήτης όταν θα φτιάξουμε ένα υπερσύγχρονο αεροδρόμιο, έναν υπερσύγχρονο δρόμο, θα επενδύσουμε στις υποδομές διαχείρισης νερού, θα έχουμε ολοκληρώσει, όπως το έχουμε κάνει, την ηλεκτρική διασύνδεση.
Άρα, δεν είναι μια στατική έννοια η φέρουσα ικανότητα. Υπάρχουν, όμως, σαφέστατα, προορισμοί όπου πρέπει να είμαστε πιο συγκρατημένοι, πρέπει να πατήσουμε φρένο, για να το πω πολύ απλά. Και υπάρχουν και προορισμοί τους οποίους θέλουμε να ενθαρρύνουμε, όπου μπορούμε να πατήσουμε γκάζι, διότι είναι βέβαιο ότι η Ελλάδα έχει ακόμα πολλές περιοχές οι οποίες είναι αναξιοποίητες τουριστικά, περιοχές οι οποίες πια είναι προσβάσιμες.
Να αναφέρω ένα παράδειγμα μόνο, το οποίο συνδέει τις μεγάλες επενδύσεις των υποδομών με την τουριστική ανάπτυξη: ένας κρίσιμος οδικός άξονας για την ραχοκοκαλιά της χώρας, ο Ε65, θα ολοκληρωθεί μέσα στον επόμενο μήνα. Αυτός είναι ένας δρόμος ο οποίος ανοίγει καινούργιες προοπτικές για περιοχές της χώρας οι οποίες μέχρι σήμερα δεν ήταν τόσο εύκολα προσβάσιμες.
Απόστολος Μαγγηριάδης: Και ορεινές περιοχές, επίσης.
Κυριάκος Μητσοτάκης: Ορεινές περιοχές, θα επιμείνω. Το είπε και η Όλγα, τα δύο στοιχήματα: πέραν της ποιοτικής αναβάθμισης, η επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου, η ανάδειξη της ηπειρωτικής Ελλάδος, όχι μόνο της ορεινής Ελλάδος, ως ενός τόπου που αξίζει να επισκέπτεται κάποιος ο οποίος έρχεται από το εξωτερικό.
Μιλάμε για τον τουρισμό, δεν πρέπει να ξεχνάμε ποτέ και τη σημασία του εσωτερικού τουρισμού. Και εδώ θέλω να τονίσω ότι η κυβέρνηση θα εξακολουθεί να στηρίζει με όσο το δυνατόν περισσότερους πόρους τα προγράμματα γύρω από την έννοια του κοινωνικού τουρισμού και του «Τουρισμός για όλους».
Θέλουμε οι Έλληνες οι οποίοι δεν έχουν τη δυνατότητα σήμερα να περάσουν έστω και μία εβδομάδα διακοπές, να μπορούν να το κάνουν, και αυτό βέβαια σημαίνει ότι μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε και τα εργαλεία αυτά για να κατευθύνουμε τουριστική κίνηση εκεί που μπορεί συγκυριακά αυτό να είναι πιο απαραίτητο.
Οπότε, είμαστε ανοιχτοί να ολοκληρώσουμε αυτή τη συζήτηση. Πιστεύω ότι μπορούμε να συμφωνήσουμε, αγαπητή Αγάπη, στα περισσότερα. Δεν σημαίνει ότι θα συμφωνήσουμε σε όλα, αλλά θα λάβουμε υπόψη πάρα πολύ σοβαρά τις παρατηρήσεις σας.
Και θέλω να επαναλάβω ότι είμαστε από την ίδια πλευρά του φράχτη εδώ. Διότι αυτό το οποίο άκουσα και στις δύο ομιλίες είναι παρεμβάσεις οι οποίες με βρίσκουν απολύτως σύμφωνο. Δεν μπορούμε αυτή τη στιγμή, χάριν ενός συγκυριακού οφέλους, να πριονίσουμε το κλαδί πάνω στο οποίο καθόμαστε.
Η διαχείριση των εμβληματικών προορισμών είναι κρίσιμη προτεραιότητα, και αυτό σημαίνει συνεργασία όχι μόνο με τους τοπικούς φορείς, αλλά και το ΣΕΤΕ συνολικά, αλλά και τη διάθεση, προφανώς, από πλευράς πολιτείας αλλά και τοπικής αυτοδιοίκησης, δεν μπορούμε να αφήσουμε την τοπική αυτοδιοίκηση έξω από αυτή τη συζήτηση…
Απόστολος Μαγγηριάδης: Πιέζει για το τέλος ανθεκτικότητας.
Κυριάκος Μητσοτάκης: …αλλά να αναλάβουμε όλοι τις ευθύνες μας.
Στο ζήτημα εδώ με το τέλος ανθεκτικότητας -και ακούω αυτό το οποίο λέτε- δεν είναι μόνο με κάποιο τρόπο να είναι ένας «αιμοδότης» του προϋπολογισμού, αλλά να μπορεί να επιστρέφει, όπως παραδείγματος χάριν γίνεται με το τέλος της κρουαζιέρας, πίσω σε συγκεκριμένους προορισμούς, οι οποίοι έχουν και ανάγκη από περισσότερες επενδύσεις.
Απόστολος Μαγγηριάδης: Κύριε Πρόεδρε, το Ταμείο Ανάκαμψης τελειώνει το επόμενο διάστημα. Η χώρα μπαίνει, πλέον, σε μια επόμενη φάση. Είναι προφανές ότι η ανάπτυξη δεν μπορεί να αφορά μόνο τα μεγέθη αλλά και να αφορά και την ποιότητα της ανάπτυξης με μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία, με τη σύνδεση, όπως είπατε κι εσείς, του τουρισμού με την περιφέρεια, με τον πολιτισμό, με τις υποδομές, με τις νέες επενδύσεις.
Το ερώτημα εδώ είναι, καταρχάς, ποιος θα είναι ο ρόλος του τουρισμού στην επόμενη περίοδο; Μιλήσατε κι εσείς και στο συνέδριο της Νέας Δημοκρατίας χθες συνολικά για το πλάνο το δικό σας και ποια είναι η στρατηγική για την προσέλκυση νέων και ποιοτικότερων πλέον επενδύσεων.
Κυριάκος Μητσοτάκης: Νομίζω ότι εδώ τον πρώτο λόγο τον έχει η αγορά. Και αν κρίνω από τις επενδύσεις οι οποίες γίνονται τα τελευταία χρόνια, η ίδια η αγορά έχει αντιληφθεί ότι η ποιότητα, η βιωσιμότητα, η ανθεκτικότητα είναι κρίσιμα στοιχήματα, είτε μιλάμε για τις επενδύσεις τις μεγαλύτερες που μπορεί να απευθύνονται σε επισκέπτες που έχουν διάθεση να ξοδέψουν πολλά είτε μιλάμε για το μικρό κατάλυμα της ελληνικής περιφέρειας, το οποίο και αυτό πρέπει να αντιμετωπίζει τον τουρισμό μέσα από την ίδια οπτική.
Η ποιότητα δεν αφορά μόνο, να το πω πολύ απλοϊκά, τα πεντάστερα ξενοδοχεία. Σε κάθε σημείο της αγοράς πρέπει να προσφέρουμε το καλύτερο δυνατό προϊόν. Η ποιότητα είναι μια συνολική αντίληψη η οποία ξεκινάει μέσα από τη βασική λογική ότι ο τουρισμός σήμερα πρώτα και πάνω από όλα προσφέρει μια εμπειρία.
Το τουριστικό μας προϊόν λέει μια ιστορία, αυτή συνδέεται με τους τόπους που επιλέγει κάποιος να επισκεφτεί, με τη φιλοξενία των ανθρώπων, με την εκπαίδευσή τους, με τον τρόπο με τον οποίο ο επισκέπτης αισθάνεται ότι αυτό το οποίο βρίσκει είναι αντάξιο αν όχι καλύτερο των προσδοκιών του.
Όσα χρήματα και αν ξοδέψουμε στην προβολή του ελληνικού τουρισμού, τη στιγμή που όλη η πληροφορία είναι διαθέσιμη και νομίζω ότι κανείς μπορεί να βρει πραγματικές αξιολογήσεις σε οποιονδήποτε επισκέπτη, η καλύτερη διαφήμιση που μπορούμε να κάνουμε είναι ο επισκέπτης στην Ελλάδα να έχει μια καλή εμπειρία. Αυτή θα τη μεταφέρει. Θα ξαναγυρίσει ο ίδιος ή θα τη μεταφέρει με κάποιον άλλον τρόπο. Γι’ αυτό και επιμένω ότι αυτή είναι μια συνολική αντίληψη.
Όμως, είναι δεδομένο -και σε αυτό νομίζω ότι συμφωνούμε με το ΣΕΤΕ- ότι το ζήτημα δεν είναι μόνο οι αριθμοί αυτοτελώς: 43 εκατομμύρια είναι ένας τεράστιος αριθμός -πρέπει να έχουμε αίσθηση για τι συζητάμε-, 23 δισεκατομμύρια έσοδα είναι ένας αριθμός κρίσιμος για την πορεία της ελληνικής οικονομίας.
Όμως, πιστεύω ότι όπως μιλήσαμε πριν για τις μεγάλες προκλήσεις, για την ανάγκη να έχουμε έναν διαρκή μηχανισμό διαχείρισης ενδεχόμενων κρίσεων, έτσι πιστεύω ότι υπάρχει και μια μέγα τάση στον κόσμο η οποία μας ευνοεί. Δυο τάσεις, μάλλον.
Η πρώτη είναι ότι στον κόσμο, στους ανθρώπους αρέσει να ταξιδεύουν. Και μεταξύ της επιλογής, θα το πω πολύ απλά και πεζά, του να αγοράσουν το επόμενο κινητό τηλέφωνο, να ξοδέψουν σε ένα καταναλωτικό προϊόν ή να επιλέξουν την εμπειρία ενός ταξιδιού, ολοένα και περισσότεροι διαλέγουν το δεύτερο. Αυτό είναι κάτι καλό για εμάς.
Το δεύτερο είναι ότι ο τουρισμός, ως ένας κλάδος που είναι κλάδος εντάσεως εργασίας και κλάδος παροχής υπηρεσιών, έχουμε λίγο περισσότερο καιρό να προσαρμοστούμε στις προκλήσεις της τεχνητής νοημοσύνης. Και εκεί, επιτρέψτε μου, αγαπητά μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου του ΣΕΤΕ, να επιμείνω πολύ.
Χρειαζόμαστε άμεσα να δουλέψουμε μαζί για μια στρατηγική τού τι σημαίνει τεχνητή νοημοσύνη για τον τουρισμό, με ορίζοντα τα επόμενα χρόνια. Από πράγματα τα οποία ενδεχομένως ήδη να τα συζητάμε, πώς απαντούν οι μηχανές, όχι πια οι μηχανές αναζήτησης αλλά τα chatbots σε ερωτήματα τα οποία θα μπορούν να γίνουν για τον ελληνικό τουρισμό, μέχρι τι επιπτώσεις θα έχει ο ελληνικός τουρισμός στην ίδια την αγορά εργασίας, ποιο είναι το μέλλον της απασχόλησης, πώς μπορούμε να απελευθερώσουμε, ενδεχομένως, χρόνο από γραφειοκρατικές δουλειές περί του τουρισμού, ώστε να τις αφιερώσουμε εκεί που πραγματικά ο χρόνος του εργαζόμενου στον τουρισμό έχει τη μεγαλύτερη αξία, που είναι η επαφή, η επικοινωνία με τον πελάτη.
Οπότε, νομίζω ότι σε αυτόν τον τομέα δεν μπορούμε -και θα επιμείνω σε αυτό- να επαναπαυθούμε στις επιτυχίες μας. Δεν υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος από το να θεωρήσουμε ότι έχουμε μπει στον αυτόματο πιλότο και ότι επειδή πήγαμε καλά τρία χρόνια, θα εξακολουθούμε να πηγαίνουμε καλά.
Έχουμε ανταγωνιστές, οι ανταγωνιστές κινούνται και αυτοί. Σας διαβεβαιώνω ότι αντίστοιχες συζητήσεις γίνονται παντού στον κόσμο, στους μεγάλους τουριστικούς προορισμούς. Έχουμε, όμως, τη δυνατότητα, όπως τρέξαμε πιο γρήγορα, να το κάνουμε.
Και τελευταία, μιας και μου είπατε για το ζήτημα των μεγάλων τάσεων, να δούμε πού θα είναι οι αγορές, οι μεγάλες αγορές μας, πέραν των παραδοσιακών αγορών, τα επόμενα πέντε, δέκα χρόνια.
Είχαμε μεγάλη επιτυχία, ας πούμε, στο να ανοίξουμε την αγορά των ΗΠΑ. Το ξέρετε όλοι, ήταν μία πολύ συστηματική δουλειά. Από εκεί που με το ζόρι είχαμε μία απευθείας πτήση, τώρα έχουμε, δεν ξέρω, 10, 12, 14 την ημέρα απευθείας πτήσεις από τις ΗΠΑ.
Επόμενες μεγάλες αγορές: Ινδία, τεράστια πρόκληση, τεράστια ευκαιρία για εμάς, προφανείς συνέργειες. Αύριο θα είναι η Αφρική. Μάλλον σήμερα είναι η Ινδία, αύριο μπορεί να είναι η Αφρική.
Αυτό συνδέεται και με τη διασυνδεσιμότητα, με το τι κάνουν οι αεροπορικές μας εταιρείες και πώς μπορούμε να μετατρέψουμε την Αθήνα σε ένα πραγματικό hub. Η επένδυση στο «Ελευθέριος Βενιζέλος» είναι πολύ μεγάλης σημασίας αυτή τη στιγμή. Είναι η μεγαλύτερη ιδιωτική επένδυση που θα γίνει στη χώρα το αμέσως επόμενο διάστημα.
Και η Αθήνα αυτοτελώς έχει μία ξεχωριστή σημασία ως πρωτεύουσα και ως το κεντρικό αεροπορικό hub, το οποίο σε μία εποχή που βλέπετε τι γίνεται στον Κόλπο, μπορεί να δημιουργήσει και πολύ μεγάλες ευκαιρίες πια να επανατοποθετηθούμε και στον τομέα αυτόν με έναν τρόπο ενδεχομένως πιο επιθετικό και πιο φιλόδοξο από αυτόν τον οποίο σχεδιάζαμε.
Απόστολος Μαγγηριάδης: Μακάρι. Θίξατε το θέμα της εργασίας. Θέλω να σας ρωτήσω πώς μπορεί να γίνει ξανά ο τουρισμός ελκυστικός επαγγελματικός κλάδος για τους νέους. Μία πολύ προφανής διέξοδος έστω και για τα πρώτα χρόνια του εργασιακού βίου.
Ένα ζήτημα που επίσης «καίει» πάρα πολύ τον κόσμο που δουλεύει στον τουρισμό: περιμένει παρεμβάσεις για το ζήτημα της στέγασης εργαζομένων στους τουριστικούς προορισμούς.
Θα ήθελα και τη δική σας αξιολόγηση για τη σημασία της νέας κοινωνικής συμφωνίας για την αγορά εργασίας, ειδικά στον τομέα του τουρισμού.
Κυριάκος Μητσοτάκης: Να ξεκινήσουμε από το τελευταίο: αποδίδουμε πολύ μεγάλη σημασία στις Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας και νομίζω ότι και ο τουρισμός ήταν ήδη στην πρώτη γραμμή. Και το γεγονός ότι έχουμε τώρα μια Συλλογική Σύμβαση Εργασίας για τον επισιτισμό, παραδείγματος χάριν, έχει πολύ μεγάλη αξία.
Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι τελικά η επιτυχία του τουρισμού μας περνάει και μέσα από την αύξηση των μισθών, των αποδοχών των εργαζόμενων και αυτό νομίζω τελικά είναι που θα καταστήσει και τον τουρισμό έναν κλάδο ο οποίος θα είναι ελκυστικός για τα νέα παιδιά τα οποία θα σκεφτούν όχι απλά να δουλέψουν περιστασιακά στον τουρισμό -αυτό θα το έχουμε πάντα και είναι λογικό να συμβαίνει-, αλλά και για τα νέα παιδιά τα οποία θα θελήσουν να έχουν καριέρα στον τουρισμό.
Επιμένω, και το ξέρετε καλά, στην εφαρμογή της εργατικής νομοθεσίας. Ξέρουμε ότι ειδικά το καλοκαίρι πάντα μπορεί να υπάρχουν αναταράξεις και εκεί θέλω τη στήριξη και του ΣΕΤΕ. Είναι πάρα πολύ σημαντικό να αντιμετωπίζουμε τους εργαζόμενους, ειδικά τα παιδιά τα οποία δουλεύουν σεζόν, με τον σεβασμό που τους αρμόζει.
Και βέβαια, για το ζήτημα της στέγης, αυτό είναι ένα ζήτημα το οποίο μπορεί να τύχει και κανονιστικής ρύθμισης. Δηλαδή, δεν γίνεται αυτή τη στιγμή να μην μεριμνούμε ή να μην «υποχρεώνουμε» τις μεγάλες επενδύσεις να μεριμνούν για τη στέγαση των εργαζόμενων, ειδικά σε περιοχές όπου υπάρχει μεγάλη πίεση.
Απόστολος Μαγγηριάδης: Άρα, να δημιουργούν υποδομές…
Κυριάκος Μητσοτάκης: Βεβαίως. Και αυτό με κάποιο τρόπο μπορεί να είναι και να πρέπει να είναι, και να έχει και ένα στοιχείο υποχρεωτικότητας.
Και βέβαια, μην ξεχνάμε ότι πια είμαστε σε μια αγορά εργασίας διαφορετική από αυτή που ήταν πριν από επτά χρόνια. 8% ανεργία. Οι πιέσεις, τις βλέπετε ήδη εσείς…
Απόστολος Μαγγηριάδης: Και μια διαφορετική γενιά εργαζομένων, κ. Πρόεδρε, έτσι;
Κυριάκος Μητσοτάκης: Όχι μόνο αυτό. Βλέπετε τις πιέσεις, τις πιέσεις ειδικά…
Απόστολος Μαγγηριάδης: Που έχει διαφορετικές προτεραιότητες.
Κυριάκος Μητσοτάκης: Και σε μια σειρά εργασιών υπάρχουν ζητήματα αυτή τη στιγμή εξεύρεσης προσωπικού. Αυτό είναι κάτι το οποίο θα πρέπει να μας απασχολήσει. Και αν εξαντλήσουμε τις εγχώριες δυνατότητες, θα κοιτάξουμε και σε άλλου είδους λύσεις. Είναι κάτι το οποίο είναι επιβεβλημένο.
Να σταθώ, όμως, σε έναν τομέα στον οποίο αποδίδω μεγάλη σημασία: τουριστική εκπαίδευση. Το ξέρει και η Υπουργός. Έχουμε δουλέψει σε αυτή την κατεύθυνση. Δεν αισθάνομαι ότι είμαστε εκεί που πρέπει. Και θα το πω, το έχω ξαναπεί: είμαστε στα τοπ πέντε brands στον κόσμο. Εάν θέλουμε να είμαστε, η φιλοδοξία μας να είναι το «χρυσό μετάλλιο», και δεν νομίζω ότι έχουμε λόγο να μην είμαστε φιλόδοξοι, πρέπει να μπορούμε να παρέχουμε την καλύτερη τουριστική εκπαίδευση στον κόσμο.
Λοιπόν, και αυτό είναι κάτι το οποίο απαιτεί συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα, δεν νομίζω ότι μπορούμε να το κάνουμε μόνοι μας. Το θεσμικό πλαίσιο, όμως, μας δίνει επαρκή ευελιξία να μπορούμε ή να μπορείτε και ο κλάδος του τουρισμού να επενδύσει σε μια εκπαίδευση η οποία δεν θα έχει τίποτα να ζηλέψει από τις καλύτερες τουριστικές σχολές στον κόσμο.
Απόστολος Μαγγηριάδης: Κλείνοντας την αποψινή συζήτηση, κ. Πρόεδρε, εκτιμώ, στη διάρκεια των σπουδών σας στο Χάρβαρντ, ότι θα είχατε πάρει το μάθημα του Joseph Nye για την ήπια ισχύ και για το πόσο σημαντική είναι για κάθε χώρα και για το πόσο το soft power εν τέλει δυναμώνει τη χώρα και οικονομικά και γεωπολιτικά.
Το ερώτημα εδώ, λοιπόν, είναι η επόμενη μέρα. Αφήνουμε τον τουρισμό και κάνουμε μια συνολικότερη συζήτηση για το brand «Ελλάδα», για το σήμα που εκπέμπει συνολικά η χώρα μας στα επόμενα χρόνια.
Ποιο είναι το όραμα για τη χώρα την επόμενη δεκαετία; Πώς μπορεί η χώρα να περάσει από την επιτυχία του τουρισμού σε μία συνολικά ισχυρή διεθνή ταυτότητα;
Να φύγουμε από το brand «Ελλάδα» πριν από 10, 15 χρόνια, που είχε επηρεαστεί δραματικά από την κρίση, και να δούμε την Ελλάδα σε ένα τελείως διαφορετικό πεδίο τα επόμενα χρόνια.
Κυριάκος Μητσοτάκης: Καταρχάς, να μιλήσω για τον τουρισμό, πριν πάω στην ευρεία έννοια του τι σημαίνει η εικόνα της χώρας στο εξωτερικό. Να εκφράσω την ικανοποίησή μου για το γεγονός ότι στα ζητήματα αυτού που θα λέγαμε με παραδοσιακούς όρους «marketing του ελληνικού τουρισμού», έχουμε πια βρει ένα πεδίο συνεννόησης και έχουμε εκχωρήσει ένα κομμάτι αυτής της δουλειάς σε αυτούς που καταλαβαίνουν τη δουλειά πολύ καλύτερα, δουλεύοντας με την «Marketing Greece» και όντας σε συνεννόηση για τον τρόπο με τον οποίο προβάλλεται συνολικά η ταυτότητα της χώρας.
Αναγνωρίζουμε πάντα ότι υπάρχει μια ενιαία ταυτότητα, αλλά κάτω από την ενιαία ταυτότητα υπάρχει ένας προφανής και λογικός ανταγωνισμός μεταξύ των περιφερειών, των προορισμών που ο καθένας, η καθεμία θα θέλει με κάποιο τρόπο να προβάλλει τα δικά του συγκριτικά πλεονεκτήματα.
Οπότε, νομίζω ότι έχουμε κάνει σημαντικά βήματα για την εικόνα του ελληνικού τουρισμού, αλλά ξέρουμε πολύ καλά ότι στα ζητήματα φήμης αρκεί ένα απρόοπτο, μια κακή στιγμή για να δημιουργήσει προβλήματα.
Άρα, επαναλαμβάνω, η διαχείριση των κρίσεων… Είχαμε το πρόβλημα της φωτιάς της Ρόδου. Με τον τρόπο που τη διαχειριστήκαμε, καταφέραμε και μετατρέψαμε μια κρίση σε ευκαιρία, διότι δείξαμε ότι είμαστε σοβαροί επαγγελματίες. Όλα αυτά βήμα-βήμα χτίζουν την εικόνα μιας χώρας η οποία έχει αλλάξει και έχει αφήσει πίσω τις παθογένειες του παρελθόντος.
Πιστεύω πολύ σε αυτή την έννοια της «ήπιας ισχύος». Αυτή ξεκινάει πρώτα και πάνω από όλα με μια χώρα η οποία έχει βάλει σε τάξη τα του οίκου της. Σήμερα η Ελλάδα είναι η χώρα που μειώνει το δημόσιο χρέος με τον γρηγορότερο ρυθμό από οποιαδήποτε άλλη χώρα στην ιστορία της Ευρωζώνης. Αυτό είναι κάτι το οποίο μπορεί να πείτε ότι δεν συνδέεται άμεσα με τον τουρισμό, όμως, σας διαβεβαιώνω ότι δημιουργεί την εικόνα μιας χώρας η οποία αντιμετωπίζει τις χρόνιες παθογένειές της με σοβαρότητα και μπορεί πια να εκπέμπει μια αισιοδοξία για έναν κόσμο που αλλάζει.
Όταν παίζουμε πρωταγωνιστικό ρόλο στην Ευρώπη σε μια σειρά από σημαντικές αποφάσεις, αυτό σημαίνει ότι δεν ασχολούμαστε μόνο με τα του οίκου μας αλλά μπορούμε να βλέπουμε τον κόσμο γύρω μας.
Όταν είμαστε γέφυρα πια μεταξύ της Ευρώπης και της Μέσης Ανατολής σε μια κρίσιμη συγκυρία, όλα αυτά αναβαθμίζουν την εικόνα της χώρας και γενικά δίνουν μια αίσθηση ασφάλειας στον επισκέπτη ότι έρχεται σε μια σοβαρή χώρα, για να το πω απλά, ή σε μια χώρα που η ανάμνηση δεν είναι οι εικόνες της προηγούμενης δεκαετίας. Νομίζω αυτό σε μεγάλο βαθμό το έχουμε κατοχυρώσει.
Πιστεύω πολύ στη δύναμη του πολιτισμού, της ιστορίας μας, της φιλοσοφίας μας. Δηλαδή, δεν ξέρω πόσοι το αντιλήφθηκαν, αλλά όταν ο Πρόεδρος της Κίνας για να περιγράψει τις σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες επικαλέστηκε τον Θουκυδίδη και ένα βιβλίο το οποίο έγραψε ένας καθηγητής του Χάρβαρντ για την «παγίδα του Θουκυδίδη», όλα αυτά δεν μπορούν να μας αφήνουν αδιάφορους.
Και θα επιμείνω ότι για τον πολιτισμό ακόμα έχουμε πολλές ευκαιρίες. Δεν έχουμε ακόμα αρκετούς επισκέπτες που έρχονται στην Ελλάδα πρωτίστως για τον πολιτισμό.
Οι επενδύσεις που έχουν γίνει στον πολιτισμό είναι πάρα πολύ σημαντικές. Παραδείγματος χάρη, θα βρεθώ την Πέμπτη στον Μυστρά για να εγκαινιάσουμε μια τεράστια προσπάθεια που έχει γίνει ανάδειξης αυτού του μοναδικού χώρου. Ο Μυστράς είναι ένας τόπος ο οποίος είναι πολύ-πολύ ψηλά σε αυτά τα οποία έχουμε να προσφέρουμε. Κάναμε στην Κρήτη τη δουλειά για τα μινωικά παλάτια. Δουλέψαμε με την UNESCO.
Ο πολιτισμός έχει τη μεγάλη δυνατότητα να διευρύνει την τουριστική περίοδο, διότι δεν υπάρχει κανένας λόγος να έρθεις κατακαλόκαιρο να δεις τον πολιτιστικό μας πλούτο. Έχουμε πολλή δουλειά να κάνουμε εκεί.
Επιμένω στη σύνδεση του πολιτισμού με τον τουρισμό και -βλέπω μέσα στα φώτα τον Υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης- με τον πρωτογενή τομέα. Το φαγητό μας, η γαστρονομία μας είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με το τουριστικό μας προϊόν. Η καλύτερη διαφήμιση για τα ελληνικά προϊόντα μας είναι να μπορούμε να τα σερβίρουμε εδώ και να τα αναδεικνύει ο ελληνικός τουρισμός.
Κατά συνέπεια, πιστεύω ότι όλες αυτές οι συνέργειες συνολικά χτίζουν την εικόνα μιας χώρας η οποία, παρά τις δυσκολίες, πατάει καλά στα πόδια της, είναι ανθεκτική και κυρίως έχει σχέδιο για την επόμενη και την μεθεπόμενη μέρα.
Να κλείσω και πάλι εκφράζοντας τις θερμές μου ευχαριστίες στον κόσμο του τουρισμού. Είμαστε μια κυβέρνηση που έχει στηρίξει την επιχειρηματικότητα, και το ξέρετε. Έχουμε μειώσει φόρους, έχουμε μειώσει εισφορές, έχουμε αποδαιμονοποιήσει την επιχειρηματικότητα στη χώρα μας.
Έχουμε στηρίξει τον τουρισμό, έχουμε βρεθεί απέναντι σε αυτή την ιδέα, την πολύ, θα έλεγα, επικίνδυνη του υπερτουρισμού, αναδεικνύοντας και στηρίζοντας τον ελληνικό τουρισμό.
Θέλουμε να δώσουμε περισσότερες ευκαιρίες για επενδύσεις. Άκουσα με πολύ προσοχή αυτό το οποίο είπατε, χρειαζόμαστε χρηματοδοτικά εργαλεία για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Έχουμε κάνει κάποια βήματα, πρέπει να μπορούμε να δώσουμε περισσότερα. Χρειαζόμαστε ένα προβλέψιμο κανονιστικό πλαίσιο, το οποίο θα το έχουμε.
Και πραγματικά, πιστεύω ότι όποια δυσκολία και αν μας έρθει, έχουμε αποδείξει ότι έχουμε τη δυνατότητα να την ξεπερνούμε και να θέσουμε τους στόχους για τον ελληνικό τουρισμό πολύ ψηλά, αρκεί να μην επαναπαυθούμε στις δάφνες μας και να εξακολουθούμε να δουλεύουμε σκληρά.
Απόστολος Μαγγηριάδης: Αφού καταφέρατε να εντοπίσετε τον Υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης στο ακροατήριο, μάλλον για Χαλκιδική σάς βλέπω το καλοκαίρι.
Ευχαριστώ πάρα πολύ, κ. Πρόεδρε, γι’ αυτή την πολύ ωραία συζήτηση.
Κυριάκος Μητσοτάκης: Ευχαριστώ πολύ.
.webp)
.webp)
.jpg)
