Η σύλληψη του Ρίζου Ρίζου για την υπόθεση της φερόμενης φορολογικής απάτης με επίκεντρο την αλυσίδα αρτοποιείων «Χωριάτικο» επαναφέρει στην επικαιρότητα έναν από τους πλέον επιδραστικούς συνδικαλιστές της ΔΕΗ, ο οποίος είχε απασχολήσει τη Δικαιοσύνη και τη δημοσιότητα πριν από περισσότερο από μία δεκαετία για την επιχειρηματική του δραστηριότητα και τη σύνδεσή του με υπεράκτιες εταιρείες.
Ο Ρίζος Ρίζος προσλήφθηκε στη ΔΕΗ σε ηλικία μόλις 19 ετών, πριν ακόμη εκπληρώσει τη στρατιωτική του θητεία. Η επαγγελματική του πορεία συνδέθηκε από πολύ νωρίς με τη συνδικαλιστική δράση, σε μια περίοδο κατά την οποία οι μεγάλες δημόσιες επιχειρήσεις αποτελούσαν βασικούς χώρους πολιτικής και συνδικαλιστικής αντιπαράθεσης.
Η πρώτη κομματική του αναφορά ήταν το ΚΚΕ, στο οποίο δραστηριοποιήθηκε ως νεαρό στέλεχος. Οι οργανωτικές του ικανότητες είχαν εκτιμηθεί σε τέτοιο βαθμό ώστε να επιλεγεί για εκπαίδευση στη Σοβιετική Ένωση, στην περίφημη σχολή συνδικαλιστικών στελεχών της Μόσχας.
Επρόκειτο για την ΚΟΥΤΒ, τη σχολή από την οποία πέρασαν στελέχη του κομμουνιστικού κινήματος και η οποία είχε συνδεθεί με την πολιτική και ιδεολογική κατάρτιση επαγγελματικών κομματικών και συνδικαλιστικών στελεχών.
Η σχέση του με το ΚΚΕ δεν διατηρήθηκε, ωστόσο, αμετάβλητη. Η πολιτική κρίση του 1989, με τη συνεργασία του ενιαίου Συνασπισμού στην κυβέρνηση Τζαννετάκη υπό τον Τζαννή Τζαννετάκη, αποτέλεσε σημείο ρήξης.
Ο Ρίζος διαφώνησε με τις επιλογές της τότε κομματικής ηγεσίας και αποχώρησε από το ΚΚΕ, παραμένοντας για ένα διάστημα στον χώρο της ανένταχτης Αριστεράς.
Στη συνέχεια εντάχθηκε στον Συνασπισμό, διατηρώντας παράλληλα ισχυρή παρουσία στα συνδικαλιστικά πράγματα της ΔΕΗ. Η κομματική του ένταξη, όμως, δεν καθόριζε απόλυτα τις επιλογές του μέσα στη ΓΕΝΟΠ, όπου η δυνατότητά του να συνεννοείται με διαφορετικές παρατάξεις αποτελούσε ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της δράσης του.
Για 18 συνεχόμενα χρόνια ο Ρίζος κατείχε τη θέση του οργανωτικού γραμματέα της ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ, μιας από τις ισχυρότερες ομοσπονδίες εργαζομένων της χώρας.
Η θέση αυτή, σε συνδυασμό με τη μακρόχρονη παρουσία του, του επέτρεψε να αποκτήσει βαθιά γνώση του συνδικαλιστικού μηχανισμού και να αναπτύξει προσωπικές σχέσεις με στελέχη διαφορετικών παρατάξεων.
Η ΓΕΝΟΠ εκείνης της περιόδου είχε τη δυνατότητα να προκαλεί σοβαρές πολιτικές αντιπαραθέσεις και να επηρεάζει τη λειτουργία της ΔΕΗ. Οι απεργιακές κινητοποιήσεις, οι καταλήψεις και οι συγκρούσεις για την απελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας είχαν μετατρέψει την Ομοσπονδία σε έναν από τους πλέον υπολογίσιμους συνδικαλιστικούς παράγοντες.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Ρίζος είχε αποκτήσει τη φήμη ενός ιδιαίτερα αποτελεσματικού οργανωτή. Δεν χρειαζόταν να βρίσκεται πάντοτε στην πρώτη γραμμή των τηλεοπτικών αντιπαραθέσεων για να ασκεί επιρροή.
Είναι χαρακτηριστικό ότι, στις εσωτερικές εκλογές της ΓΕΝΟΠ τον Οκτώβριο του 2012, η παράταξη που συνδεόταν μαζί του κατάφερε να εξασφαλίσει δύο έδρες στο διοικητικό συμβούλιο, την ώρα που η επίσημη παράταξη του ΣΥΡΙΖΑ περιορίστηκε σε μία.
Οι ψήφοι αυτές αποδείχθηκαν καθοριστικές για τις ισορροπίες που επέτρεψαν την επανεκλογή του Νίκου Φωτόπουλου στην προεδρία της Ομοσπονδίας.
Η συνεργασία τους αποτελούσε χαρακτηριστικό παράδειγμα των ιδιότυπων συμμαχιών που διαμορφώνονταν στη ΓΕΝΟΠ. Παρά τις διαφορετικές πολιτικές αφετηρίες, οι δύο συνδικαλιστές μπορούσαν να συμπράττουν όταν οι εσωτερικές ισορροπίες το απαιτούσαν.
Ο Ρίζος είχε επίσης αναπτύξει σχέσεις και διαύλους επικοινωνίας με στελέχη της ΠΑΣΚΕ και της ΔΑΚΕ, αποκτώντας επιρροή που ξεπερνούσε τα στενά όρια της παράταξής του.
Τον Σεπτέμβριο του 2008 είχε βρεθεί ο ίδιος στο προσκήνιο, όταν προσήλθε στον εισαγγελέα του Αρείου Πάγου καταγγέλλοντας ότι επιχειρηματικά συμφέροντα και ανταγωνιστές της ΔΕΗ προκαλούσαν ζημία δισεκατομμυρίων ευρώ στην επιχείρηση, ενώ έκανε λόγο και για μεθοδεύσεις χειραγώγησης της μετοχής της.
Οι συγκεκριμένες καταγγελίες δεν οδήγησαν σε περαιτέρω δικαστική εξέλιξη, καθώς τέθηκαν στο αρχείο.
Παράλληλα με τη συνδικαλιστική του σταδιοδρομία, ο Ρίζος είχε αναπτύξει δραστηριότητα και στον επιχειρηματικό χώρο.
Στο παρελθόν είχαν συνδεθεί με το όνομά του εταιρείες και συνεργασίες που δραστηριοποιούνταν στις εργολαβίες, στο εμπόριο, στην κτηματαγορά, αλλά και στον χώρο της εστίασης, με καταστήματα όπως καφέ και αρτοποιεία.
Η παράλληλη αυτή δραστηριότητα αποτέλεσε αντικείμενο δημοσιευμάτων και αντιπαράθεσης, ιδιαίτερα λόγω της θέσης που κατείχε στην Ομοσπονδία εργαζομένων μιας μεγάλης δημόσιας επιχείρησης.
Τον Φεβρουάριο του 2011, ύστερα από αποκαλύψεις για τις επιχειρηματικές του δραστηριότητες, ανακοίνωσε ότι θα απέχει για ένα διάστημα από τα καθήκοντά του στη ΓΕΝΟΠ.
Η υπόθεση είχε και πολιτικές συνέπειες, καθώς οδήγησε στη διαγραφή του από τον Συνασπισμό.
Παρά την απομάκρυνσή του από το κόμμα, δεν έχασε την επιρροή που είχε αποκτήσει στα συνδικαλιστικά πράγματα. Αντιθέτως, συνέχισε να διαθέτει προσωπική δύναμη στις εκλογικές διαδικασίες της Ομοσπονδίας.
Ο ίδιος είχε αποκρούσει τις καταγγελίες, υποστηρίζοντας ότι αποτελούσε στόχο εκστρατείας δυσφήμησης εξαιτίας της συνδικαλιστικής του δράσης. Είχε επίσης αναφερθεί σε διώξεις που, όπως υποστήριζε, είχε υποστεί κατά την επαγγελματική του πορεία, μεταξύ των οποίων δυσμενείς μεταθέσεις και απόλυση.
Η σοβαρότερη υπόθεση που συνδέθηκε με το όνομα του Ρίζου ήρθε στο προσκήνιο στα τέλη του 2013, όταν έρευνα της Αρχής για την Καταπολέμηση της Νομιμοποίησης Εσόδων από Εγκληματικές Δραστηριότητες εντόπισε σημαντικά χρηματικά ποσά σε τραπεζικούς λογαριασμούς στην Κύπρο.
Οι λογαριασμοί συνδέονταν με υπεράκτια εταιρεία που είχε συσταθεί στο Μπελίζ και έφερε την επωνυμία Arcelor Ltd, με επαγγελματική διεύθυνση στη Λευκωσία.
Το συνολικό ποσό που είχε εντοπιστεί ανερχόταν σε 750.547,84 ευρώ, ενώ στην υπόθεση περιλαμβάνονταν και μέλη της οικογένειας του πρώην συνδικαλιστή.
Η έρευνα είχε πραγματοποιηθεί υπό την εποπτεία του τότε επικεφαλής της Αρχής, Παναγιώτη Νικολούδη, και συνδέθηκε με τη διερεύνηση των οικονομικών δραστηριοτήτων γύρω από τη ΓΕΝΟΠ και τις χρηματοδοτήσεις που λάμβανε από τη ΔΕΗ.
Στο επίκεντρο των ερευνών βρισκόταν η υπόθεση που είχε γίνει γνωστή ως «ΓΕΝΟΠ Tours», με ελέγχους για ταξίδια, φιλοξενίες, δαπάνες και αναθέσεις μελετών που είχαν προκαλέσει αντιδράσεις για τον τρόπο διαχείρισης χρημάτων.
Το ποσό της φερόμενης ζημίας που εξεταζόταν στη συγκεκριμένη υπόθεση ανερχόταν σε 1.160.470,40 ευρώ.
Οι ελεγκτικές αρχές είχαν διατυπώσει σοβαρές υπόνοιες ότι μέρος των χρημάτων που είχαν εντοπιστεί στους λογαριασμούς στην Κύπρο μπορούσε να συνδέεται με την ερευνώμενη οικονομική δραστηριότητα.
Οι υπόνοιες αυτές αποτέλεσαν αντικείμενο ποινικής διερεύνησης και δεν πρέπει να συγχέονται με διαπιστωμένη ενοχή ή οριστική δικαστική απόφαση.
Την ίδια περίοδο δημοσιοποιήθηκαν στοιχεία για τη δέσμευση τεσσάρων ακινήτων της οικογένειας Ρίζου σε ακριβές περιοχές της Αθήνας, στο πλαίσιο των μέτρων που είχαν ληφθεί για τη διασφάλιση ενδεχόμενων απαιτήσεων του Δημοσίου.
Παράλληλα, εξετάζονταν οι αποκλίσεις ανάμεσα στα εισοδήματα που είχαν δηλωθεί φορολογικά και στην περιουσιακή κατάσταση που εμφάνιζαν οι ερευνώμενες οικονομικές δραστηριότητες.
Στα στοιχεία που είχαν έρθει τότε στη δημοσιότητα περιλαμβάνονταν δηλωθέντα ετήσια εισοδήματα της τάξης των 30.356 ευρώ για τον ίδιο, ενώ για τις δύο κόρες του αναφέρονταν ποσά 5.160 και 4.700 ευρώ αντίστοιχα.
Οι αριθμοί αυτοί είχαν αξιολογηθεί σε συνδυασμό με τα τραπεζικά υπόλοιπα, τις εταιρικές συμμετοχές και την ακίνητη περιουσία, προκαλώντας ερωτήματα για την προέλευση και τη διαδρομή των χρημάτων.
Η υπόθεση είχε προκαλέσει έντονη συζήτηση και στο εσωτερικό της ΓΕΝΟΠ, με τον Νίκο Φωτόπουλο να υπερασπίζεται τότε τον Ρίζο, υποστηρίζοντας ότι τα χρήματά του προέρχονταν από επιχειρηματικές δραστηριότητες εκτός συνδικαλισμού.
Η υπερασπιστική αυτή θέση είχε ιδιαίτερη σημασία, καθώς η δημόσια συζήτηση δεν αφορούσε μόνο την προσωπική περιουσία ενός συνδικαλιστή, αλλά και το ενδεχόμενο σύνδεσης οικονομικών δραστηριοτήτων με τη λειτουργία και τη χρηματοδότηση της Ομοσπονδίας.
Η υπόθεση των χρηματοδοτήσεων της ΔΕΗ προς τη ΓΕΝΟΠ οδηγήθηκε τελικά στο ακροατήριο. Στις 31 Μαΐου 2018, το Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων της Αθήνας έκρινε ενόχους επτά πρώην συνδικαλιστές για το αδίκημα της απάτης στην υπόθεση των χρηματοδοτήσεων της ΔΕΗ προς τη ΓΕΝΟΠ κατά τα έτη 2008–2010. Ανάμεσά τους ήταν ο Ρίζος Ρίζος, στον οποίο επιβλήθηκε ποινή κάθειρξης πέντε ετών, ο Νίκος Φωτόπουλος και μία από τις κόρες του Ρίζου. Οι υπόλοιποι 51 κατηγορούμενοι αθωώθηκαν, ενώ το δικαστήριο δεν δέχθηκε την επιβαρυντική περίσταση του νόμου περί καταχραστών του Δημοσίου. Στις εφέσεις δόθηκε ανασταλτικό αποτέλεσμα και οι καταδικασθέντες αποχώρησαν ελεύθεροι.
Περισσότερα από δώδεκα χρόνια μετά τις αποκαλύψεις εκείνης της περιόδου, ο Ρίζος Ρίζος επανέρχεται στη δημοσιότητα μέσω μιας διαφορετικής οικονομικής υπόθεσης.
Η σημερινή σύλληψή του συνδέεται με την έρευνα για την αλυσίδα αρτοποιείων «Χωριάτικο», στην οποία εξετάζεται η λειτουργία ενός εκτεταμένου δικτύου εταιρειών και η πιθανή χρήση παρένθετων προσώπων για την απόκρυψη των πραγματικών υπευθύνων.
Στο μικροσκόπιο των Αρχών έχουν βρεθεί περίπου 520 εταιρείες, ενώ η επιχείρηση οδήγησε σε 59 συλλήψεις.
Ο Ρίζος φέρεται να είχε στενή σχέση με τον Άγγελο Γιαννακόπουλο, με πληροφορίες να τον εμφανίζουν ως έναν από τους ανθρώπους με τους οποίους ο επιχειρηματίας διατηρούσε διαρκή επικοινωνία για τη λειτουργία του δικτύου.
Το ενδιαφέρον της έρευνας επικεντρώνεται πλέον στις συγκεκριμένες αρμοδιότητές του, στις επαφές που ενδεχομένως είχε με διαχειριστές εταιρειών και στον βαθμό συμμετοχής του στις δραστηριότητες που εξετάζονται.
Η νέα υπόθεση δεν συνδέεται αποδεικτικά με τις παλαιότερες έρευνες για την επιχειρηματική του δραστηριότητα ή τις υπεράκτιες εταιρείες. Πρόκειται για διαφορετικές υποθέσεις, με διαφορετικά πραγματικά περιστατικά και στοιχεία που θα πρέπει να αξιολογηθούν αυτοτελώς.
Η παρουσία του, ωστόσο, ανάμεσα στους συλληφθέντες επαναφέρει στο προσκήνιο μια πολυετή διαδρομή που ξεκίνησε από τον κομματικό συνδικαλισμό, πέρασε από τα κέντρα αποφάσεων της ΓΕΝΟΠ και συνδέθηκε στη συνέχεια με επιχειρηματικές δραστηριότητες και οικονομικές έρευνες.
Από τη Μόσχα της συνδικαλιστικής εκπαίδευσης και τις εσωτερικές μάχες της Αριστεράς, μέχρι τις συμμαχίες με τον Νίκο Φωτόπουλο, τις offshore του Μπελίζ και τους λογαριασμούς στην Κύπρο, ο Ρίζος Ρίζος είχε διαγράψει μια διαδρομή με σημαντική επιρροή αλλά και έντονες αντιπαραθέσεις.
με πληροφορίες από το protothema.gr
